Tưởng chừng đã an cư khi cầm sổ hồng trong tay, có vi bằng Thừa phát lại làm chứng và dọn vào ở nhiều năm, một người phụ nữ tại TPHCM vẫn Cay đắng trả lại nhà do giao dịch vô hiệu. Vụ án lật mở một bi kịch "tiền trôi sông" khi người mua sập bẫy pháp lý vì tin vào những "tờ giấy tay" và phớt lờ điều kiện công chứng.
Vụ án bắt nguồn từ giao dịch vào tháng 8/2013, khi ông N. chuyển nhượng một thửa đất "mua tay" từ năm 2002 và căn nhà xây trên đất cho bà P. Lúc này, dù ông N. đang trong quá trình xin cấp Giấy chứng nhận (Sổ hồng), nhưng giao dịch vẫn được tiến hành thông qua một văn bản có tên "Hợp đồng đặt cọc mua bán nhà đất", với tổng giá trị thanh toán được chia làm 4 đợt.
Bà P. đã thanh toán 2.3 tỷ đồng (2 đợt đầu) và tin tưởng tuyệt đối vào sự củng cố pháp lý khi hai bên lập vi bằng tại một văn phòng thừa phát lại để ghi nhận hành vi giao nhận tiền và ký kết. Ngay sau đó, ông N. bàn giao nhà cho bà P. quản lý, sử dụng, đồng thời lập giấy ủy quyền để bà thay mặt thực hiện các thủ tục thuế và nhận sổ hồng khi hoàn tất. Sự an tâm này kéo dài 3 năm.
Sổ hồng đã có nhưng không thể công chứng
Năm 2016, bà P. thực hiện đúng cam kết theo ủy quyền, nộp 223 triệu đồng tiền thuế và nhận về bản chính sổ hồng đứng tên ông N. cùng các giấy tờ liên quan. Tuy nhiên, thay vì tiến hành công chứng sang tên theo "luật chơi" cuối cùng, hai bên nảy sinh mâu thuẫn gay gắt về khoản tiền thuế 223 triệu.
Đây là cái bẫy trí mạng: Một khi bên bán (ông N.) nảy sinh mâu thuẫn, họ có quyền phớt lờ "Hợp đồng đặt cọc" vì nó không có giá trị chuyển quyền sở hữu nhà đất. Ông N. đã chọn con đường khởi kiện, yêu cầu tuyên giao dịch mua bán vô hiệu với lý do hợp đồng chưa tuân thủ điều kiện về hình thức (không công chứng).
Tiền tỷ ra đi, nhà phải trả lại
Cuộc chiến pháp lý kéo dài 2 cấp tòa cho thấy lỗ hổng chết người của vi bằng và đặt cọc giấy tay.
- Toà sơ thẩm (cấp Quận): Tuyên giao dịch vô hiệu do sai hình thức. Toà buộc bà P. trả lại nhà, sổ hồng, các giấy tờ. Ông N. phải hoàn trả 2.3 tỷ đồng, 223 triệu thuế và bồi thường thiệt hại chênh lệch giá hơn 1.2 tỷ đồng (tổng ~3.8 tỷ).
Sự cay đắng lớn nhất không nằm ở tiền bồi thường, mà ở chỗ dù bà P. đã nộp thuế, cầm sổ hồng tên ông N., Toà vẫn buộc bà và Công ty G. (bên thuê) dọn ra khỏi nhà, giao trả cho ông N. ngay lập tức. Cả hai bên đều kháng cáo.
Phớt lờ công chứng là lỗi "bẻ kèo," buộc bên bán bồi thường "khủng" tỷ đồng
Tại phiên phúc thẩm, TAND TPHCM đã xoay chuyển cục diện, làm rõ trách nhiệm pháp lý cốt lõi. Toà xác định: Hợp đồng năm 2013 thực chất là mua bán nhưng vô hiệu về hình thức.
Tuy nhiên, lỗi trí mạng khiến giao dịch không thể hoàn tất thuộc về ông N. Tại thời điểm sổ hồng đã có, bà P. đang cầm trong tay, nhà đất đã đủ điều kiện công chứng sang tên theo quy định, bà P. yêu cầu sang tên nhưng ông N. vẫn cố tình không đồng ý ký hợp đồng công chứng. Đây là hành vi bẻ kèo khi nhà đã đủ điều kiện.
Do đó, Toà phúc thẩm bác kháng cáo của ông N., chấp nhận kháng cáo của bà P. về phần lỗi. Phán quyết cuối cùng buộc ông N. phải chịu trách nhiệm vì lỗi của mình: Phải hoàn trả tổng cộng hơn 5 tỷ VND, bao gồm 2.3 tỷ VND tiền gốc, 223 triệu VND tiền thuế, và đặc biệt, phải bồi thường chênh lệch giá hơn 2.45 tỷ VND vì lỗi cố tình bẻ kèo, cao gấp đôi so với án sơ thẩm. Bà P. và Công ty G. vẫn buộc phải giao trả nhà cho ông N.
Vụ án là bài học đắt giá, cảnh báo mạnh mẽ: Vi bằng thừa phát lại chỉ ghi nhận hành vi, tuyệt đối không có giá trị chuyển quyền sở hữu, và phớt lờ điều kiện công chứng là "tử huyệt" của giao dịch nhà đất, đặc biệt khi thị trường biến động.
