Một trong những thay đổi đáng chú ý trong quản lý đất đai thời gian tới là việc dữ liệu đất đai được xây dựng theo hướng tập trung, đồng bộ và kết nối với nhiều hệ thống khác. Chính phủ đặt mục tiêu đến hết năm 2027 cơ bản hoàn thành Hệ thống thông tin quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Đáng chú ý, dữ liệu đất đai được định hướng kết nối, chia sẻ với cơ sở dữ liệu dân cư, quy hoạch, thuế, công chứng, ngân hàng và bất động sản.
Thay đổi này có thể tác động trực tiếp đến cách người dân kiểm tra thông tin, thực hiện thủ tục và giao dịch nhà đất trong những năm tới.
Vì sao dữ liệu đất đai ngày càng quan trọng?
Trong một giao dịch bất động sản, người mua thường phải kiểm tra nhiều thông tin khác nhau như người đứng tên, diện tích, mục đích sử dụng đất, quy hoạch, tình trạng thế chấp và các biến động liên quan.
Nếu những dữ liệu này nằm ở nhiều hệ thống riêng biệt, quá trình kiểm tra có thể mất thời gian và phát sinh tình trạng phải cung cấp lại cùng một loại thông tin.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất nhằm thay đổi cách quản lý theo hướng dựa trên dữ liệu số, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp khi tiếp cận thông tin và thực hiện thủ tục hành chính.
Người mua đất có thể thuận tiện hơn khi kiểm tra quy hoạch
Quy hoạch luôn là một trong những vấn đề người mua nhà đất quan tâm nhất.
Một thửa đất có giấy chứng nhận hợp pháp nhưng nếu nằm trong khu vực có quy hoạch ảnh hưởng đến việc xây dựng, chuyển mục đích hoặc khai thác tài sản thì giá trị sử dụng thực tế có thể khác với kỳ vọng của người mua.
Theo định hướng mới, dữ liệu đất đai sẽ được kết nối với dữ liệu chuyên ngành về quy hoạch.
Nếu việc liên thông được triển khai đầy đủ, quá trình đối chiếu giữa thông tin thửa đất và quy hoạch có thể thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, người mua vẫn cần phân biệt giữa dữ liệu được cung cấp trên hệ thống và việc xác định đầy đủ điều kiện pháp lý của một giao dịch cụ thể.
Công chứng có thể thay đổi cách kiểm tra hồ sơ
Một giao dịch mua bán nhà đất thường phải trải qua bước công chứng và đăng ký biến động.
Khi dữ liệu đất đai được kết nối với dữ liệu công chứng, việc đối chiếu thông tin liên quan đến tài sản có thể được thực hiện thuận lợi hơn.
Điều này có thể giúp giảm việc người dân phải chuẩn bị nhiều loại giấy tờ đã có trong hệ thống.
Tuy nhiên, số hóa không có nghĩa mọi hồ sơ giấy sẽ lập tức biến mất. Việc sử dụng dữ liệu điện tử đến đâu còn phụ thuộc vào quy định cụ thể và mức độ hoàn thiện của hệ thống.
Ngân hàng cũng được kết nối dữ liệu đất đai
Một thay đổi đáng chú ý khác là định hướng kết nối dữ liệu đất đai với ngân hàng.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những giao dịch có sử dụng khoản vay thế chấp bằng nhà đất.
Khi thông tin tài sản được xác thực và chia sẻ theo cơ chế pháp luật cho phép, quá trình kiểm tra tài sản bảo đảm có thể thuận tiện hơn.
Đối với người mua nhà bằng vốn vay, việc các hệ thống được kết nối cũng có thể hỗ trợ quá trình xử lý hồ sơ.
Tuy nhiên, ngân hàng vẫn phải thực hiện các bước thẩm định, đánh giá tài sản và điều kiện tín dụng theo quy định riêng. Việc dữ liệu đất đai được liên thông không đồng nghĩa khoản vay sẽ được tự động phê duyệt.
Nghĩa vụ thuế có thể được quản lý chính xác hơn
Dữ liệu đất đai cũng được định hướng kết nối với dữ liệu thuế.
Điều này có thể hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc xác định và quản lý các nghĩa vụ tài chính liên quan đến đất đai, nhà ở và giao dịch bất động sản.
Với người dân, lợi ích có thể nằm ở việc giảm tình trạng phải khai báo hoặc đối chiếu lặp lại thông tin đã có trong hệ thống.
Tuy nhiên, các loại thuế, phí và lệ phí phải nộp vẫn được xác định theo quy định pháp luật tại thời điểm phát sinh giao dịch. Việc số hóa dữ liệu không tự tạo ra một loại thuế hay khoản phí mới.
Người bán nhà đất cần chú ý cập nhật biến động
Khi dữ liệu đất đai ngày càng được quản lý tập trung, việc cập nhật thông tin sau mỗi biến động sẽ trở nên quan trọng hơn.
Các giao dịch chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, thế chấp hoặc những thay đổi khác liên quan đến quyền sử dụng đất cần được đăng ký theo quy định.
Chính phủ yêu cầu cơ sở dữ liệu phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời các biến động đất đai và bảo đảm dữ liệu theo hướng "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung".
Điều này cho thấy dữ liệu đất đai không chỉ cần chính xác tại thời điểm tạo lập mà còn phải được cập nhật trong suốt quá trình sử dụng.
Có thể giảm tình trạng mua phải đất có thông tin không rõ ràng?
Một trong những kỳ vọng lớn của việc số hóa dữ liệu là nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Khi thông tin về thửa đất được cập nhật và kết nối tốt hơn, người mua có thêm cơ sở để kiểm tra trước khi quyết định giao dịch.
Tuy nhiên, cơ sở dữ liệu chỉ phát huy hiệu quả nếu thông tin đầu vào chính xác.
Nếu dữ liệu chưa được cập nhật hoặc còn sai lệch, việc tra cứu trên hệ thống vẫn có thể chưa phản ánh đầy đủ tình trạng thực tế.
Vì vậy, số hóa đất đai là một quá trình lâu dài chứ không phải chỉ đưa hồ sơ giấy lên môi trường điện tử.
Người dân có còn phải giữ sổ đỏ?
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai không đồng nghĩa giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lập tức bị thay thế.
Giấy chứng nhận vẫn là giấy tờ pháp lý quan trọng theo quy định hiện hành.
Dữ liệu điện tử sẽ đóng vai trò bổ trợ và từng bước trở thành nguồn thông tin quan trọng phục vụ quản lý, tra cứu và thực hiện thủ tục.
Do đó, người dân vẫn cần bảo quản giấy chứng nhận và các giấy tờ liên quan đến nhà đất của mình.
Không nên tự ý bỏ hoặc hủy giấy tờ chỉ vì thông tin tài sản đã được đưa vào hệ thống dữ liệu điện tử.
Người mua đất vẫn phải kiểm tra nhiều lớp thông tin
Dù hệ thống dữ liệu ngày càng hiện đại, người mua vẫn không nên chỉ dựa vào một nguồn thông tin.
Trước khi xuống tiền, nên kiểm tra giấy chứng nhận, quy hoạch, tình trạng thế chấp, quyền của người bán, nghĩa vụ tài chính và các điều kiện giao dịch có liên quan.
Đặc biệt, với những tài sản có giá trị lớn, việc kiểm tra hồ sơ thực tế vẫn rất cần thiết.
Dữ liệu số sẽ giúp quá trình kiểm tra thuận tiện hơn nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc thẩm định pháp lý.
Môi giới bất động sản cũng sẽ phải thay đổi
Khi dữ liệu chính thức ngày càng đóng vai trò lớn, cách cung cấp thông tin của thị trường môi giới cũng có thể thay đổi.
Những thông tin như diện tích, quy hoạch, tình trạng pháp lý hoặc khả năng xây dựng sẽ có xu hướng được kiểm chứng bằng dữ liệu thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu.
Điều này có thể tạo áp lực buộc người môi giới và doanh nghiệp bất động sản phải cung cấp thông tin chính xác hơn.
Người mua cũng có thêm cơ sở để đặt câu hỏi và đối chiếu những thông tin được quảng cáo.
Thị trường bất động sản có thể minh bạch hơn
Mục tiêu của việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai không chỉ là phục vụ cơ quan quản lý.
Chính phủ định hướng hệ thống phải hỗ trợ hoạch định chính sách, cung cấp dịch vụ công và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận đất đai.
Khi dữ liệu được liên thông với quy hoạch, thuế, công chứng, ngân hàng và bất động sản, nhiều khâu trong quá trình giao dịch có thể được rút ngắn.
Đồng thời, cơ quan quản lý cũng có điều kiện tốt hơn để phát hiện biến động, kiểm tra việc sử dụng đất và xử lý các trường hợp vi phạm.
Đến năm 2027, điều gì có thể thay đổi?
Theo kế hoạch của Chính phủ, đến hết năm 2027 cơ bản hoàn thành Hệ thống thông tin quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Cùng với đó là mục tiêu hoàn thiện đo đạc, bản đồ địa chính, hồ sơ địa chính và cơ sở dữ liệu đối với những diện tích chưa được đưa đầy đủ vào hệ thống.
Nếu tiến độ được thực hiện đồng bộ, người dân sẽ ngày càng tiếp xúc nhiều hơn với các thủ tục đất đai dựa trên dữ liệu điện tử.
Việc mua bán nhà đất cũng có thể chuyển dần từ mô hình phụ thuộc nhiều vào hồ sơ giấy sang mô hình trong đó dữ liệu số đóng vai trò trung tâm.
Người có nhà đất nên chuẩn bị gì?
Ngay từ bây giờ, người dân có thể chủ động kiểm tra và bảo đảm thông tin về tài sản của mình thống nhất giữa giấy tờ thực tế và hồ sơ quản lý.
Nếu có thay đổi về diện tích, chủ sử dụng, địa chỉ, tình trạng tài sản hoặc các biến động khác, cần thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định.
Đồng thời, khi mua bán bất động sản, không nên chỉ quan tâm đến giá và vị trí mà cần kiểm tra đầy đủ thông tin pháp lý.
Dữ liệu đất đai càng được số hóa thì việc thông tin chính xác ngay từ đầu càng quan trọng.
Một thị trường nhà đất dựa nhiều hơn vào dữ liệu
Số hóa đất đai có thể không tạo ra thay đổi ngay lập tức trong mọi giao dịch, nhưng đang từng bước thay đổi cách quản lý và tiếp cận thông tin bất động sản.
Khi dữ liệu được kết nối với dân cư, quy hoạch, thuế, công chứng, ngân hàng và các hệ thống liên quan, một giao dịch nhà đất trong tương lai có thể được xử lý với ít khâu trung gian hơn.
Đối với người mua, lợi ích quan trọng nhất là có thêm cơ sở kiểm tra thông tin trước khi quyết định.
Đối với người bán, việc bảo đảm dữ liệu tài sản chính xác sẽ ngày càng quan trọng.
Còn với thị trường bất động sản, dữ liệu đầy đủ và minh bạch có thể trở thành nền tảng quan trọng để giảm rủi ro thông tin và nâng cao hiệu quả giao dịch trong những năm tới.
