TPHCM tăng mức hỗ trợ đẩy nhanh giải tỏa hơn 34.700 nhà ven kênh rạch

Tại rạch Văn Thánh - một con rạch ô nhiễm nhiều năm ở khu vực trung tâm TPHCM - nhiều hộ dân cho biết sẵn sàng rời đi nếu nhận được mức hỗ trợ đủ để ổn định cuộc sống ở nơi ở mới.

Ngồi rửa chén bên dòng nước đen đặc, bốc mùi hôi và đầy rác thải, bà Mai Thị Lan (60 tuổi) cho biết, căn nhà của gia đình rộng khoảng 50m², nhưng gần một nửa diện tích lấn ra lòng rạch. Bà Lan chuyển về sinh sống tại đây từ trước năm 1990, khi nước rạch còn khá trong.

“Lúc trước nước còn sạch, nhưng càng về sau càng ô nhiễm vì rác và nước thải xả trực tiếp xuống rạch. Tôi nghe nói giải tỏa để làm sạch kênh đã hơn chục năm rồi nhưng cứ kéo dài, gia đình phải sống tạm bợ mãi” - bà Lan nói.

Khi nghe thông tin thành phố dự kiến tăng mức hỗ trợ, bà cho biết gia đình sẵn sàng di dời để Nhà nước thực hiện dự án cải tạo môi trường.

“Chỉ mong nhận được khoản tiền đủ mua một căn hộ giá rẻ ở khu vực ngoại thành để ổn định cuộc sống” - bà Lan chia sẻ.

Dự án cải tạo rạch Văn Thánh có tổng mức đầu tư hơn 8.555 tỉ đồng. Dự kiến sẽ có 1.077 trường hợp bị thu hồi đất để thực hiện dự án, trong đó 749 hộ dân phải di dời hoàn toàn.

Trước đây, theo Luật Đất đai cũ và Quyết định 28 của UBND TPHCM, các căn nhà nằm trên hoặc ven kênh rạch được xác định là lấn chiếm nên mức hỗ trợ khá thấp.

Trường hợp sử dụng đất trước ngày 15.10.1993 được hỗ trợ 40% đơn giá đất ở; từ 15.10.1993 đến trước 1.7.2004 được hỗ trợ 30%; còn sau 1.7.2004 thì không được hỗ trợ. Nếu nhà xây trên kênh tiêu, thoát nước hoặc chỉ di dời một phần, mức hỗ trợ còn thấp hơn.

Tuy nhiên, theo Quyết định 11/2026/QĐ-UBND ngày 6.3.2026 của UBND TPHCM, các khu đất có nguồn gốc là sông, ngòi, kênh, rạch, suối hoặc mặt nước chuyên dùng đã bị lấn chiếm và tự chuyển mục đích sử dụng (kể cả phần diện tích đã san lấp và phần diện tích chưa san lấp nhưng đã có nhà ở, công trình hoặc vật kiến trúc) sẽ được hỗ trợ ở mức cao hơn.

Cụ thể, đất phi nông nghiệp sử dụng trước ngày 15.10.1993 được hỗ trợ 70% giá đất; sử dụng từ 15.10.1993 đến trước 1.7.2004 được hỗ trợ 56%; và từ 1.7.2004 đến trước 1.7.2014 được hỗ trợ 42%.

Đối với đất nông nghiệp, mức hỗ trợ bằng 70% giá đất nông nghiệp do cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Ngoài ra, TPHCM còn hỗ trợ 60% giá trị căn nhà đối với phần diện tích đang sử dụng thực tế nằm trong lộ giới hoặc hành lang bảo vệ sông, ngòi, kênh rạch.

Một điểm mới quan trọng trong chính sách là việc đảm bảo suất tái định cư tối thiểu cho người dân phải di dời.

Theo quy định, nếu hộ dân đủ điều kiện bồi thường về đất nhưng tiền bồi thường thấp hơn giá trị một suất tái định cư tối thiểu, Nhà nước sẽ hỗ trợ phần chênh lệch để người dân có đủ điều kiện nhận tái định cư.

Suất tái định cư tối thiểu có thể được bố trí bằng đất ở, nhà ở hoặc bằng tiền theo lựa chọn của người dân. Nếu bố trí căn hộ chung cư, diện tích tối thiểu là 30m².

Thực tế, nhiều dự án cải tạo kênh rạch trước đây gặp khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng do vướng mắc trong việc xác định suất tái định cư tối thiểu, điển hình như dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm.

Thành phố cũng áp dụng cơ chế thưởng với trường hợp bàn giao mặt bằng trước thời hạn. Hộ gia đình, cá nhân có thể được thưởng tối đa 50 triệu đồng nếu bị thu hồi toàn bộ đất và tối đa 25 triệu đồng nếu chỉ bị thu hồi một phần diện tích. Với tổ chức, mức thưởng tối đa là 100 triệu đồng.

Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM, toàn thành phố hiện có hơn 34.700 căn nhà nằm trên và ven kênh rạch. Tuy nhiên, chỉ khoảng 1/4 trong số này có giấy phép xây dựng hợp lệ, trong khi hơn 73% được xây dựng không phép.

TPHCM đặt mục tiêu đến cuối năm 2030 hoàn thành di dời 50% số nhà trên và ven kênh rạch, tương đương khoảng 20.000 căn.