Trong quá trình đô thị hóa, xây dựng và cải tạo công trình luôn tạo ra một lượng lớn chất thải như bê tông, gạch, vữa, đất đá, kính và nhiều loại vật liệu hoàn thiện khác. Nếu chỉ xử lý theo phương thức chôn lấp hoặc vận chuyển đến nơi tập kết, nguồn tài nguyên này vừa tạo áp lực lên môi trường vừa làm gia tăng nhu cầu khai thác vật liệu mới. Vì vậy, tái chế chất thải xây dựng đang được xem là một hướng đi quan trọng trong quá trình phát triển ngành xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn.
Tại TP.HCM, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 tối thiểu 70% chất thải xây dựng phát sinh từ các công trình quy mô lớn, dự án giao thông và hạ tầng được thu gom, xử lý tại các cơ sở hợp pháp; đồng thời từng bước hình thành ngành công nghiệp vật liệu xây dựng tái chế.
Từ chất thải thành nguồn nguyên liệu mới
Một trong những thay đổi đáng chú ý là quan niệm về chất thải xây dựng đang dần chuyển từ “thứ phải loại bỏ” sang “nguồn tài nguyên có thể thu hồi”.
Bê tông và gạch sau phá dỡ, nếu được phân loại và xử lý phù hợp, có thể tạo ra cốt liệu tái chế phục vụ một số mục đích xây dựng. Đất đá đào thải cũng có thể được xử lý để sử dụng cho san lấp hoặc các mục đích phù hợp với yêu cầu kỹ thuật. Một số vật liệu như kim loại, kính và nhựa có khả năng được thu hồi để đưa trở lại chuỗi sản xuất.
Điều này mở ra khả năng hình thành một chu trình mới: vật liệu được sản xuất, đưa vào công trình, thu hồi sau khi tháo dỡ và tiếp tục trở thành nguyên liệu cho công trình khác.
Vì sao vật liệu tái chế ngày càng được quan tâm?
Lợi ích đầu tiên nằm ở việc giảm áp lực khai thác tài nguyên tự nhiên. Khi một phần nguyên liệu được thu hồi từ công trình cũ, nhu cầu sử dụng vật liệu nguyên sinh có thể được giảm tương ứng trong những trường hợp đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Lợi ích thứ hai là giảm lượng chất thải phải vận chuyển và xử lý. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các đô thị lớn, nơi hoạt động xây dựng, cải tạo và phá dỡ diễn ra thường xuyên.
Ngoài ra, việc phát triển vật liệu tái chế còn tạo ra một ngành dịch vụ mới gồm phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý, kiểm định và sản xuất vật liệu. Nếu được tổ chức đồng bộ, chất thải xây dựng có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị thay vì chỉ là chi phí xử lý.
Không phải vật liệu tái chế nào cũng có thể sử dụng tùy ý
Một vấn đề quan trọng đối với người xây dựng và chủ nhà là không nên đồng nhất “vật liệu tái chế” với “vật liệu có thể sử dụng cho mọi công trình”.
Chất lượng vật liệu sau tái chế phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu đầu vào, công nghệ xử lý, mức độ phân loại và quy trình kiểm soát chất lượng. Đối với từng loại công trình và từng hạng mục, vật liệu phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật tương ứng.
Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, có hiệu lực chủ yếu từ ngày 1/7/2026, đã bổ sung định hướng phát triển, sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng theo hướng an toàn, hiệu quả, thân thiện với môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Luật cũng có chính sách khuyến khích nghiên cứu, đầu tư và sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ và các loại vật liệu thân thiện với môi trường.
Bên cạnh đó, Thông tư 41/2026/TT-BXD quy định về quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng trong các khâu sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, lưu thông trên thị trường và sử dụng trong công trình xây dựng.
Nhà ở tương lai sẽ chú trọng vòng đời vật liệu
Xu hướng vật liệu tái chế không chỉ ảnh hưởng đến nhà thầu hay nhà sản xuất mà còn có thể thay đổi cách thiết kế nhà ở.
Thay vì chỉ tính toán chi phí xây dựng ban đầu, chủ đầu tư ngày càng có thể quan tâm đến vòng đời của công trình: vật liệu được sản xuất từ đâu, tiêu hao bao nhiêu tài nguyên, có khả năng tái sử dụng hay không và sẽ được xử lý thế nào khi công trình cải tạo hoặc tháo dỡ.
Đối với nhà ở riêng lẻ, việc lựa chọn vật liệu có nguồn gốc rõ ràng, thông số kỹ thuật đầy đủ và phù hợp với từng hạng mục vẫn là nguyên tắc quan trọng. Không nên lựa chọn vật liệu chỉ dựa trên yếu tố “xanh” hoặc “tái chế” nếu chưa xác định được chất lượng và phạm vi sử dụng.
Cơ hội mới cho thị trường vật liệu xây dựng
Việc phát triển vật liệu tái chế đang diễn ra trong bối cảnh ngành xây dựng được định hướng mạnh hơn theo kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh và giảm phát thải. Kết luận 83-KL/TW ngày 8/8/2026 cũng đặt vấn đề phát triển vật liệu xanh, vật liệu tái chế, đồng thời yêu cầu tăng cường công nghệ tái chế và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Trong tương lai, giá trị của một loại vật liệu có thể không chỉ được quyết định bởi độ bền hoặc giá thành mà còn bởi khả năng tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải và tái sử dụng sau vòng đời công trình.
Đối với thị trường bất động sản, đây cũng là yếu tố đáng chú ý. Những công trình được thiết kế theo hướng tiết kiệm tài nguyên, kiểm soát chất thải và sử dụng vật liệu phù hợp có thể đáp ứng tốt hơn yêu cầu về phát triển bền vững trong dài hạn.
Vật liệu tái chế vì vậy không đơn thuần là một giải pháp xử lý chất thải. Nếu được kiểm soát bằng tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ phù hợp và hệ thống quản lý chất lượng chặt chẽ, đây có thể trở thành một bộ phận ngày càng quan trọng của ngành xây dựng, góp phần hình thành thị trường vật liệu theo hướng tiết kiệm tài nguyên và phát triển tuần hoàn.
