Vật liệu xây dựng đang dần chuyển từ vai trò đơn thuần là thành phần tạo nên công trình sang khả năng hỗ trợ tiết kiệm năng lượng, cải thiện môi trường sống và nâng cao hiệu quả vận hành. Trong bối cảnh ngành xây dựng hướng đến tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên, vật liệu mới và vật liệu thông minh đang được quan tâm nhiều hơn trong thiết kế nhà ở.
Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã bổ sung định hướng phát triển, sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng theo hướng an toàn, hiệu quả, thân thiện với môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên; đồng thời khuyến khích vật liệu mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ và vật liệu thông minh. Nghị định 209/2026/NĐ-CP tiếp tục cụ thể hóa một số nội dung liên quan đến quản lý và phát triển vật liệu xây dựng.
1. Vật liệu thông minh là gì?
Vật liệu thông minh có thể hiểu là nhóm vật liệu có khả năng đáp ứng hoặc thay đổi đặc tính trước những điều kiện nhất định của môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng hoặc tác động vật lý.
Trong nhà ở, nhóm vật liệu này có thể được ứng dụng ở nhiều bộ phận khác nhau, từ lớp vỏ công trình, kính, vật liệu cách nhiệt cho đến hệ thống hoàn thiện và các cấu kiện có khả năng điều chỉnh hiệu suất sử dụng.
Điểm đáng chú ý là vật liệu không chỉ được lựa chọn dựa trên màu sắc, độ bền hay giá thành mà còn dựa trên khả năng hỗ trợ công trình vận hành hiệu quả hơn.
2. Khả năng kiểm soát nhiệt ngày càng quan trọng
Đối với nhà ở tại khu vực có khí hậu nóng, lượng nhiệt hấp thụ qua mái, tường và cửa kính có thể ảnh hưởng đáng kể đến mức tiêu thụ năng lượng để làm mát.
Các loại vật liệu có khả năng phản xạ nhiệt, hạn chế truyền nhiệt hoặc điều chỉnh khả năng hấp thụ nhiệt có thể được nghiên cứu đưa vào thiết kế nhằm giảm tải cho hệ thống điều hòa.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào toàn bộ cấu trúc công trình chứ không chỉ riêng một loại vật liệu.
3. Kính thông minh mở rộng khả năng kiểm soát ánh sáng
Kính là một trong những bộ phận có nhiều tiềm năng ứng dụng công nghệ mới. Một số dòng kính có khả năng thay đổi mức độ truyền sáng hoặc kiểm soát bức xạ mặt trời theo điều kiện sử dụng.
Đối với những căn nhà có diện tích kính lớn, giải pháp này có thể hỗ trợ cân bằng giữa nhu cầu lấy sáng tự nhiên và kiểm soát nhiệt.
Việc lựa chọn kính cần căn cứ vào hướng nhà, diện tích cửa, khí hậu và mục đích sử dụng thay vì chỉ dựa trên tiêu chí “kính càng lớn càng đẹp”.
4. Vật liệu có khả năng hỗ trợ tiết kiệm năng lượng
Một công trình tiết kiệm năng lượng không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị công nghệ cao. Vật liệu xây dựng có thể góp phần giảm nhu cầu sử dụng năng lượng ngay từ lớp vỏ công trình.
Tường, mái, cửa và lớp hoàn thiện nếu được thiết kế với khả năng cách nhiệt phù hợp có thể giúp ổn định nhiệt độ bên trong, từ đó giảm áp lực cho hệ thống làm mát.
Đây cũng là lý do việc lựa chọn vật liệu cần được thực hiện ngay từ giai đoạn thiết kế thay vì chỉ quyết định ở bước hoàn thiện.
5. Vật liệu thông minh không đồng nghĩa với công trình đắt tiền
Một trong những hiểu nhầm phổ biến là cứ sử dụng vật liệu công nghệ cao thì chi phí xây dựng chắc chắn tăng mạnh.
Trên thực tế, hiệu quả kinh tế cần được đánh giá theo vòng đời công trình. Một vật liệu có giá ban đầu cao hơn nhưng giúp giảm chi phí vận hành, bảo trì hoặc thay thế trong thời gian dài có thể tạo ra hiệu quả khác với vật liệu có giá mua thấp nhưng nhanh xuống cấp.
Vì vậy, gia chủ nên so sánh cả chi phí đầu tư ban đầu và chi phí sử dụng lâu dài.
6. Cần kiểm tra tiêu chuẩn và chất lượng sản phẩm
Sự xuất hiện của nhiều sản phẩm mới trên thị trường cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về kiểm soát chất lượng.
Gia chủ không nên chỉ dựa vào các thuật ngữ quảng cáo như “thông minh”, “xanh”, “tiết kiệm năng lượng” hoặc “công nghệ mới”. Cần kiểm tra thông số kỹ thuật, nguồn gốc, tiêu chuẩn áp dụng, hướng dẫn sử dụng và điều kiện bảo hành của sản phẩm.
Đối với những vật liệu ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn công trình, việc lựa chọn càng cần được thực hiện thông qua đơn vị thiết kế hoặc nhà cung cấp có năng lực chuyên môn.
7. Khả năng tái chế và tác động môi trường cũng được chú trọng
Xu hướng vật liệu xây dựng hiện nay không chỉ tập trung vào hiệu suất trong thời gian công trình sử dụng mà còn quan tâm đến quá trình sản xuất, tiêu hao tài nguyên và xử lý sau khi công trình được tháo dỡ.
Nghị định 209/2026/NĐ-CP đặt trong khung quản lý mới các vấn đề liên quan đến vật liệu mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, phát thải thấp và việc sử dụng tài nguyên hợp lý.
Điều này mở ra hướng tiếp cận mới trong lựa chọn vật liệu: không chỉ hỏi “vật liệu này có bền không?” mà còn cần xem xét “vật liệu này tác động thế nào đến toàn bộ vòng đời công trình?”.
8. Kiến trúc sư cần tham gia từ giai đoạn đầu
Vật liệu thông minh chỉ phát huy hiệu quả khi được kết hợp đúng với thiết kế. Một loại kính kiểm soát nhiệt sẽ không mang lại hiệu quả như kỳ vọng nếu hướng cửa, diện tích kính và giải pháp che nắng không được tính toán đồng bộ.
Tương tự, vật liệu cách nhiệt cần được phối hợp với cấu tạo tường, mái, cửa và hệ thống thông gió.
Do đó, thay vì lựa chọn vật liệu sau khi bản thiết kế đã hoàn tất, gia chủ nên trao đổi với kiến trúc sư và kỹ sư ngay từ đầu.
9. Người mua nhà cũng cần quan tâm đến vật liệu
Xu hướng vật liệu mới không chỉ dành cho người xây nhà riêng. Người mua căn hộ hoặc nhà xây sẵn cũng có thể tìm hiểu về vật liệu được sử dụng trong công trình.
Các yếu tố như khả năng cách nhiệt, cách âm, chất lượng cửa kính, vật liệu hoàn thiện và hiệu quả vận hành có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm sử dụng và chi phí lâu dài.
Vì vậy, vật liệu xây dựng ngày càng trở thành một phần quan trọng trong quá trình đánh giá chất lượng bất động sản.
Vật liệu sẽ trở thành một phần của chiến lược vận hành ngôi nhà
Sự phát triển của vật liệu xây dựng thông minh đang làm thay đổi cách nhìn về quá trình xây dựng nhà ở. Vật liệu không còn chỉ được đánh giá dựa trên độ bền, hình thức và giá thành mà ngày càng được xem xét dưới góc độ hiệu suất, khả năng tiết kiệm năng lượng, tác động môi trường và chi phí vòng đời.
Với định hướng mới của pháp luật về vật liệu xây dựng, đặc biệt là việc khuyến khích phát triển vật liệu mới, xanh, tái chế và thông minh, thị trường vật liệu trong những năm tới có thể tiếp tục mở rộng về chủng loại và công nghệ.
Đối với gia chủ, điều quan trọng không phải chạy theo mọi công nghệ mới mà là lựa chọn vật liệu phù hợp với khí hậu, thiết kế, ngân sách và nhu cầu sử dụng thực tế. Một ngôi nhà hiệu quả không nhất thiết phải sử dụng những vật liệu đắt tiền nhất, mà cần sự phối hợp đúng giữa vật liệu, kiến trúc và cách vận hành công trình.
