Tầng hầm đang trở thành một giải pháp được nhiều gia đình lựa chọn khi xây dựng nhà phố tại các khu vực có giá đất cao và diện tích xây dựng hạn chế. Thay vì dành tầng trệt cho gara hoặc các khu vực phụ trợ, tầng hầm có thể được sử dụng để bố trí chỗ đỗ xe, kho, phòng kỹ thuật hoặc các không gian phục vụ sinh hoạt. Tuy nhiên, tầng hầm cũng là khu vực có yêu cầu kỹ thuật phức tạp hơn nhiều so với các tầng nổi. Nếu không được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế, công trình có thể phát sinh vấn đề về chống thấm, thoát nước, thông gió, chiếu sáng và an toàn trong quá trình sử dụng.
1. Xác định mục đích sử dụng trước khi thiết kế
Không phải tầng hầm nào cũng cần có cùng cách bố trí. Nếu chủ yếu dùng để đỗ ô tô và xe máy, không gian cần ưu tiên bán kính quay xe, chiều rộng lối xuống và khả năng di chuyển thuận tiện.
Nếu tầng hầm còn được sử dụng làm kho hoặc bố trí phòng kỹ thuật, cần phân chia các khu vực chức năng ngay từ đầu.
Việc xác định công năng trước giúp kiến trúc sư tính toán chiều cao, hệ thống kỹ thuật và diện tích sử dụng phù hợp thay vì phải cải tạo sau khi hoàn thiện.
2. Tính toán đường dốc xuống hầm
Đường dốc là một trong những khu vực quan trọng nhất của tầng hầm nhà phố.
Độ dốc cần được tính toán phù hợp với chiều dài đoạn dốc, loại phương tiện sử dụng và điều kiện thực tế của khu đất. Nếu đường dốc quá lớn, xe có thể gặp khó khăn khi lên xuống, đặc biệt trong điều kiện trời mưa.
Bề mặt đường dốc cũng cần có giải pháp chống trượt và thoát nước phù hợp.
3. Ưu tiên giải pháp chống thấm
Tầng hầm nằm dưới mặt đất nên chịu tác động trực tiếp từ nước ngầm, nước mưa và độ ẩm trong đất. Vì vậy, chống thấm cần được xem là một hệ thống tổng thể thay vì chỉ xử lý bằng một lớp vật liệu phủ trên bề mặt.
Các vị trí tiếp giáp giữa sàn và tường, mạch ngừng bê tông, cổ ống kỹ thuật và các điểm xuyên kết cấu cần được xử lý kỹ.
Một hệ thống chống thấm tốt phải được kết hợp với giải pháp thoát nước và bảo vệ kết cấu phù hợp.
4. Thiết kế hệ thống thoát nước riêng
Nước có thể đi vào tầng hầm từ đường dốc, nước mưa, nước vệ sinh hoặc các sự cố kỹ thuật. Vì vậy, cần có phương án thu gom và thoát nước ngay từ đầu.
Tại khu vực chân dốc có thể bố trí rãnh thu nước hoặc hố thu phù hợp. Đối với những công trình có cao độ tầng hầm thấp hơn hệ thống thoát nước bên ngoài, máy bơm thoát nước có thể trở thành một thành phần quan trọng của hệ thống kỹ thuật.
Đồng thời, cần tính đến phương án xử lý khi mất điện hoặc máy bơm gặp sự cố.
5. Bảo đảm thông gió
Không gian dưới mặt đất thường hạn chế khả năng trao đổi không khí tự nhiên. Nếu tầng hầm được sử dụng để đỗ ô tô, yêu cầu thông gió càng đáng chú ý do có thể phát sinh khí thải.
Thiết kế cần xác định khả năng thông gió tự nhiên và cơ khí dựa trên công năng thực tế. Các thiết bị thông gió, hút khí và cấp khí cần được bố trí sao cho không ảnh hưởng đến các tầng sinh hoạt phía trên.
6. Tính toán chiều cao và không gian kỹ thuật
Một tầng hầm không chỉ cần đủ chiều cao để phương tiện di chuyển mà còn phải dành không gian cho hệ thống điện, cấp thoát nước, thông gió, chiếu sáng và các thiết bị kỹ thuật.
Nếu chỉ tính chiều cao theo nhu cầu sử dụng mà bỏ qua không gian kỹ thuật, sau khi hoàn thiện có thể xảy ra tình trạng đường ống hoặc thiết bị chiếm quá nhiều diện tích, làm giảm chiều cao thông thủy.
Vì vậy, hệ thống kỹ thuật nên được phối hợp với kiến trúc và kết cấu ngay từ giai đoạn thiết kế.
7. Chú ý đến kết cấu khi đào tầng hầm
Đối với nhà phố xây chen, việc đào đất để tạo tầng hầm có thể ảnh hưởng đến công trình liền kề nếu không có biện pháp thi công phù hợp.
Chiều sâu đào, phương án chống đỡ thành hố đào, trình tự thi công và điều kiện nền đất cần được đánh giá bởi đơn vị chuyên môn.
Đây là một trong những lý do tầng hầm không nên được bổ sung tùy ý sau khi phương án kết cấu của công trình đã được hoàn thiện.
8. Chiếu sáng và an toàn khi sử dụng
Tầng hầm cần có hệ thống chiếu sáng đủ để người và phương tiện dễ dàng di chuyển.
Các vị trí chuyển tiếp giữa đường dốc và sàn hầm, góc khuất, cầu thang và lối thoát cần được đặc biệt chú ý.
Nếu tầng hầm có nhiều khu vực chức năng, hệ thống chiếu sáng có thể được phân vùng để vừa thuận tiện sử dụng vừa tiết kiệm điện.
9. Tính đến khả năng ngập và các tình huống bất thường
Tầng hầm là khu vực đặc biệt nhạy cảm với tình trạng ngập nước. Vì vậy, thiết kế cần tính đến cả tình huống mưa lớn, nước tràn từ bên ngoài hoặc hệ thống thoát nước tạm thời không đáp ứng được lưu lượng.
Các giải pháp như cao độ cửa xuống hầm, rãnh chắn nước, bơm thoát nước dự phòng, thiết bị cảnh báo và nguồn điện dự phòng có thể được xem xét tùy điều kiện công trình.
Đặc biệt, tại những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lớn, việc đánh giá cao độ nền và khả năng thoát nước của khu vực xung quanh cần được thực hiện trước khi quyết định xây tầng hầm.
Tầng hầm hiệu quả không chỉ là thêm một tầng diện tích
Về mặt kiến trúc, tầng hầm giúp gia chủ giải quyết bài toán diện tích mà không cần mở rộng mặt bằng. Gara được đưa xuống dưới, tầng trệt có thể dành nhiều hơn cho không gian sinh hoạt, còn các tầng phía trên được tổ chức linh hoạt theo nhu cầu của gia đình.
Tuy nhiên, tầng hầm cũng là một trong những phần có yêu cầu kỹ thuật cao nhất của nhà phố. Chống thấm, kết cấu, thoát nước và thông gió nếu được xử lý không tốt có thể tạo ra chi phí sửa chữa lớn sau khi công trình đi vào sử dụng.
Vì vậy, trước khi xây dựng, chủ nhà nên xem tầng hầm như một hệ thống kỹ thuật hoàn chỉnh, không đơn thuần là phần diện tích nằm dưới mặt đất. Một thiết kế tốt cần đồng thời giải quyết được công năng, kết cấu, chống thấm, thoát nước, thông gió, chiếu sáng và an toàn.
Khi những yếu tố này được tính toán đồng bộ ngay từ đầu, tầng hầm không chỉ giúp tăng diện tích sử dụng mà còn góp phần nâng cao giá trị và tính linh hoạt lâu dài của ngôi nhà phố.
